
HMS M 33 – monitor
typu M 29, będącego z kolei rozwinięciem wcześniejszego typu M 15. Geneza
powstania tej jak i innych jednostek tej klasy związana jest z rokiem 1914,
kiedy to Królewska Marynarka Wojenna rozpoczęła szeroko zakrojony program
budowy nowych okrętów wojennych, obejmujący m.in. i monitory tj. jednostki
artyleryjskie dysponujące dużą siłą ognia a jednocześnie małym zanurzeniem,
zdolne do działania na przybrzeżnych wodach. HMS M.33 należał do grupy
monitorów o szczególnie małym zanurzeniu, zaprojektowanych w 1915 roku, kiedy
to odkryto, że cztery 6-calowe działa umieszczone w kazamatach na nowych
pancernikach typu QUEEN ELIZABETH znajdowały się zbyt blisko linii wodnej, aby
mogły być skutecznie wykorzystywane w morzu. Dwa z tych dział na każdym z pięciu
okrętów tego typu zostały przeniesione wyżej, ale pozostałe dwa zostały z nich usunięte,
trafiając następnie na pokłady nowych monitorów (typu M29), zamówionych w stoczni
Harland and Wolff w Belfaście 15 marca 1915 roku. Zarówno HMS M.33, jak i HMS M.32
w celu szybszej realizacji zamówienia zostały zlecone podwykonawcy tj. sąsiedniej
stoczni Workman Clarke and Co, Ltd. z Belfastu, gdzie stępkę pod nie położono 1
kwietnia 1915 roku a zwodowano już 22 maja. Wyposażony w dwie tłokowe maszyny
parowe, zapewniające mu prędkość 9,6 węzłów monitor HMS M.33 wszedł do służby w
Belfaście już 17 czerwca 1915 roku (oficjalne przejęcie okrętu od stoczni miało
miejsce dopiero siedem dni później tj. 24 czerwca, co związane było z
koniecznością umieszczenia dodatkowych czterech ton stałego balastu na rufie w
celu zniwelowania wykrytego przegłębienia na dziób). Po wyeliminowanie
problemów, z załogą złożoną z pięciu oficerów oraz 67 podoficerów i szeregowych
marynarzy, dowodzony przez komandora porucznika Quintina-Prestona Thomasa RN monitor
HMS M.33, zgodnie z otrzymanym rozkazem skierował się na Morze Śródziemne w rejon
Dardaneli. Na miejsce tj. do bazy Mudros na wyspie Lemnos okręt
dotarł 24 lipca 1915 roku a już w sierpniu przeprowadził swoje pierwsze zadanie
bojowe, wspierając ogniem swoich dział lądujące w Zatoce Suvla brytyjskie wojska.
Po wykonaniu tego zadania monitor pozostał na tych wodach i przez pozostałą
część kampanii na płw. Gallipoli prowadził działania patrolowe. Po wycofaniu
wojsk z płw. Gallipoli w styczniu 1916 roku HMS M.33 otrzymał polecenie skierowania
się do Salonik, by następnie wspierać flotę aliantów w działaniach przeciwko
Bułgarom. W maju tego samego roku okręt na okres 6 miesięcy trafił do
dywizjonu, którego zadaniem był blokada Zatoki Smyrna na tureckim wybrzeżu.
Następnie aż do końca wojny HMS M.33 współdziałał z kilkoma alianckimi
eskadrami, operując w środkowej części Morza Egejskiego, gdzie do jego
obowiązków należało bombardowanie tureckiego wybrzeża, patrolowanie, blokada
oraz kontrola żeglugi. Po zakończeniu działań monitor na krótko powrócił do
Salonik, po czym skierował się do Bari, gdzie pozostał do lutego 1919 roku,
kiedy to wyruszył w rejs do Chatham, docierając na miejsce 10 kwietnia. Na Wyspach
okręt na krótko trafił do stoczni na remont, podczas którego został przygotowany
do służby w składzie Eskadry Morza Białego. Na wody północnej Rosji, dowodzony
przez komandora porucznika K. Mitchella RN monitor wyruszył w dniu 12 maja 1919
roku, przybywając do Archangielska 9 czerwca (całą drogę jednostka odbyła na
holu). Na miejscu załoga HMS M.33 niemal natychmiast otrzymała rozkaz skierowania
się na rzekę Dźwinę, gdzie udzielić miała wsparcia brytyjskim i innym oddziałom
lądowym walczącym w ramach wsparcia sił kontrrewolucyjnych w ich wojnie z
bolszewikami. Małe zanurzenie jak i stosunkowo ciężkie uzbrojenie jednostki okazały
się nieocenione zarówno wtedy, jak i podczas osłaniania późniejszego odwrotu
aliantów, który miał miejsce we wrześniu 1919 roku. Odwrót samej jednostki z
Rosji nie obył się bez problemów, spowodowanych niskim stanem wody w rzece
Dźwinie (trzeba było ją mocno odciążyć m.in. poprzez usunięcie amunicji czy
prowiantu). Ostatecznie HMS M.33 w dniu 18 października 1919 roku dotarł do
Chatham (ponownie na holu), gdzie niedługo potem odstawiono go do rezerwy.
Następnie okręt trafił do Nore, gdzie przebywał aż do 1924 roku, kiedy to
został skierowany do stoczni w Pembroke w celu przystosowania go do pełnienia nowej
roli tj. pomocniczego stawiacza min. Po przedłużającej się ze względu na brak
środków finansowych przebudowie dawny monitor pod nową nazwą HMS MINERVA
powrócił do służby 3 lutego 1925 roku, z przydziałem do HMS VERNON – szkoły broni
torpedowej i z.o.p. w Portsmouth. W kolejnych latach jednostka nie raz była
odstawiana do rezerwy, powracając w razie zaistniałej potrzeby do służby jako
tender. W styczniu 1939 roku dawny HMS M.33 został wystawiony na sprzedaż ale
na szczęście dla niego zanim doszło do ewentualnej transakcji kupna wybuchła II
Wojna Światowa, co spowodowało, że powrócił on do służby w roli jednostki sztabowej w HMNB
Portsmouth, otrzymując oznaczenie C23(M). W 1943 roku jednostka została
skierowana do położonej na rzeką Itchen Stoczni White, gdzie przebudowano ją na
okręt warsztatowy dla obsługi sieci zagrodowych (zdemontowano wtedy oba maszty,
obniżono nadbudówki oraz wymontowano maszyny parowe), po czym w 1944 roku
skierowano ją na wody ujścia rzeki Clyde. Po wojnie dawny
monitor powrócił na wody Solent, gdzie stał się pływającym warsztatem i biurem dla
Royal Clarence Yard w Gosport (wtedy też oprócz posiadanego już oznaczenia
jednostka otrzymała nazwę RMAS MINERVA). W 1984 dawny monitor został zacumowany
u burty fregaty HMS RHYL i po raz drugi w swojej historii wystawiony na sprzedaż.
Trzy lata później w 1987 roku nowym właścicielem jednostki zostało Hartlepool
Ship Preservation Trust, które zamierzało przywrócić jej wygląd jaki
prezentowała w latach swojej świetności. W tym też celu okręt trafił do stoczni
w Hartlepool, gdzie miał przejść stosowne prace renowacyjne (niestety ze
względów finansowych był z tym duży problem). W 1990 roku ze względu na swoją bogatą
historię służby oraz fakt, że był to zaledwie jeden z dwóch wciąż istniejących
weteranów I wojny światowej, stojący w Hartlepool dawny monitor został odkupiony
od HSPT przez Radę Hrabstwa Hampshire. W 1991 roku okręt powrócił do Portsmouth,
trafiając do stoczni marynarki wojennej, gdzie rozpoczęto na nim trwające klika
lat prace konserwacyjno – renowacyjne. W kwietniu 1997 roku noszący z powrotem swoją
pierwotną nazwę HMS M.33 monitor, trafił do doku nr 1 w bazie marynarki
wojennej w Portsmouth, co zapewnić mu miało odpowiednie warunki do utrzymania i
konserwacji jego wciąż w dużej mierze oryginalnego poszycia kadłuba. Do tego
czasu udało się też przywrócić jednostce większość elementów konstrukcji i
wyposażenia górnego pokładu oraz nadbudówki jakie posiadała w latach 1915-1919 m.in.
zamontowano oba sześciocalowe działa (co ciekawe dziobowe pochodzi z krążownika
lekkiego HMS DELHI, rufowe zaś z pancernika HMS CANADA / ALMIRANTE LOTORRE)
oraz dwa drewniane maszty wykonane przez warsztaty konserwatorskie z Merseyside
Maritime Museum. W 2007 roku okręt został pomalowany w charakterystyczny
kamuflaż z czasów I Wojny Światowej.
*
* *
Dane techniczne
|
Wyporność
|
pełna 580 ton
|
Wymiary
|
53,95 x 9,45 x 1,25 m
|
Kadłub:
|
Stalowy, nitowany
|
Napęd:
|
2 x maszyny parowe potrójnego rozprężania o łącznej mocy 2.980 kW
|
2 wały napędowe
|
2 śruby
|
Prędkość:
|
9,6 węzła
|
Zasięg:
|
1.440 Mm przy prędkości 8 węzłów
|
Uzbrojenie
|
2 x I działa BL Mark XII kal. 152 mm
|
1 x I działo przeciwlotnicze QF kal. 57 mm
|
2 x I karabiny maszynowe Maxim
|
Załoga:
|
72 os.
|
*
* *
Bibliografia
|
https://www.nationalhistoricships.org.uk/register/482/hms-m33
|
Matthew Sheldon
- HMS M.33 Pitkin Publishing 2015
|
*
* *
Aby zwiedzić HMS M.33, musimy udać się do
położonego w Portsmouth na terenach Historycznej Stoczni Narodowego Muzeum Royal
Navy. u mała uwag zarówno przy wejściu
na teren Narodowego Muzeum RN musimy podać się kontroli toreb i plecaków.
Muzeum czynne jest cały tydzień w godzinach 10:00 – 17:30 bilety do muzeum
możemy kupić w kasie na terenie Narodowego Muzeum RN. (cennik na stronie https://www.nmrn.org.uk/buy-tickets/portsmouth-historic-dockyard).
Niestety podczas tegorocznej wizyty w Portsmouth zabrakło nam czasu by wejść na
pokład i do wnętrza monitora ale co się odwlecze …
*
* *
Poniżej zdjęcia
monitora HMS M.33, Portsmouth 30.04.2024 (aby powiększyć kliknij na zdjęcie).
Poniżej zdjęcia
monitora HMS M.33, Portsmouth 03.05.2024 (aby powiększyć kliknij na zdjęcie).
Poniżej zdjęcia tablice informacyjne postawione przy HMS M.33 poświęcone jednostce oraz miejscu gdzie obecnie przebywa.