U 451 Typ VIIC
|
|
Stocznia:
|
Deutsche Werke AG, Kiel
|
|
Numer
zamówienia:
|
282
|
|
Zamówienie:
|
30.10.1939
|
|
Położenie
stępki:
|
18.05.1940
|
|
Wodowanie:
|
05.03.1941
|
|
Wcielenie
do służby:
|
03.05.1941
|
|
Numer
pocztowy:
|
M 41 858
|
|
Przebieg
służby:
|
|
03.05.1941 – 01.07.1941
|
3 Flotylla U-bootów, Kiel
(szkolenie załogi)
|
|
01.07.1941 – 21.12.1941
|
3 Flotylla U-bootów, La Pallice
(służba frontowa)
|
|
21.07.1941
|
Zatopiony w pobliżu Tangieru
(pozycja 35.55N, 06.08W) bombami głębinowymi zrzuconymi przez należący do 812
Sqn FAA samolot Swordfish.
|
|
Dowódcy:
|
|
03.05.1941 – 21.12.1941
|
KL ~ KK Eberhard Hoffmann
|
|
Liczba
patroli:
|
4
|
|
Zatopione/uszkodzone
statki handlowe:
|
0
|
0
|
|
Zatopione/uszkodzone
okręty wojenne:
|
1 (500 ton)
|
0
|
|
Zestrzelone/uszkodzone
samoloty:
|
0
|
0
|
|
Okres
służby U 451 przed rozpoczęciem wykonywania patroli bojowych:
|
|
09.05. – 14.05.1941
|
Danzig – próby okrętu w ramach
UAG I.
|
|
15.05. – 17.05.1941
|
Gotenhafen – pobyt w filii
stoczni Deutsche Werke w celu usunięcia wykrytych usterek.
|
|
18.05. – 23.05.1941
|
Danzig – c.d. prób okrętu w
ramach UAG I.
|
|
24.05. – 25.05.1941
|
Rønne/Bornholm – próby hydrofonów
w ramach UAG-Schall.
|
|
26.05. – 03.06.1941
|
Warnemünde – testowe i ćwiczebne
strzelanie torpedami w ramach TEK.
|
|
04.06. – 09.06.1941
|
Kiel – próby okrętu w ramach UAK
oraz szkolenie załogi.
|
|
11.06. – 19.06.1941
|
Kiel – pobyt w stoczni Deutsche
Werke w celu przeprowadzenia prac konserwacyjnych.
|
|
20.06. – 22.06.1941
|
Kiel – przygotowanie okrętu do
marszu do Horten.
|
|
25.06. – 05.07.1941
|
Horten – szkolenie na wodach
Oslofjordu.
|
|
06.07. – 08.07.1941
|
Marsz wraz U 205, U 566 i U 567 w
stronę Bergen.
|
|
08.07. – 11.07.1941
|
Marsz wraz U 566 w stronę
Trondheim.
|
|
11.07. – 19.07.1941
|
Lofjord – ćwiczenia w strzelaniu
torpedami w ramach 25 Flotylli U-bootów.
|
|
20.07. – 21.07.1941
|
Trondheim – przegląd okrętu w
doku.
|
|
22.07. – 23.07.1941
|
Trondheim – przygotowanie okrętu
do wyjścia na pierwszy patrol bojowy.
|
|
|
|
|
|
Patrol 1
(30.07.1941 – 12.08.1941)
30.07. U 451 pod
dowództwem Eberharda Hoffmanna w eskorcie kutrów trałowych o godzinie 12:55
opuścił Trondheim kierując się w stronę Kjelmsøya. Zgodnie z otrzymanym przed
wyjściem z bazy rozkazem głównym zadaniem okrętu podczas jego pierwszego
patrolu było zwalczanie nieprzyjacielskiej żeglugi na wodach Morza Białego i
Morza Barentsa. Tego samego dnia, o 15:15 w kwadracie AC 8488, w związku z
dostrzeżeniem nadlatującego nieprzyjacielskiego samolotu wykonano alarmowe
zanurzenie, pozostając następnie pod wodą do 16:16. Tego samego dnia o 22:29
(kwadrat marynarki AC 8597) po raz drugi musiano chować się pod wodę, tym razem
jednak przed dwoma samolotami, które według identyfikacji miały stacjonować na
pokładzie lotniskowca. Czwartego sierpnia o 05:41 (kwadrat marynarki AW 2297) prowadzący
poszukiwania wroga U 451 wykonał alarmowe zanurzenie, chowając się pod wodę
przed dostrzeżonym przez wachtowych, przebywającym w pobliżu radzieckim
niszczycielem. Ze względu na znikome szanse wyjścia na dogodną do ataku pozycję
Eberhard Hoffmann zrezygnował z jego zaatakowania. O 11:30 na przebywającym od
ponad czterech godzin z powrotem na powierzchni U 451 ponownie dostrzeżono
nieprzyjacielski niszczyciel, którym była ta sama jednostka, którą wykryto w
godzinach porannych. W celu zgubienia przeciwnika Eberhard Hoffmann zarządził
zmianę kursu pod słońce wystawiając mu swoją rufę. Trzy dni później 7 sierpnia
o 12:00 w kwadracie AC 9879 nawiązano kontakt wzrokowy z samotnym frachtowcem,
w kierunku którego niezwłocznie się skierowano. Podejście U 451 zostało jednak
wykryte przez nieprzyjaciela, który niezwłocznie zwiększył swoją prędkość oraz skierował
się stronę przybrzeżnych płycizn. Wkrótce potem rozpoczęto podejście w stronę
kolejnego dostrzeżonego przez wachtowych celu - małego frachtowca, w stronę
którego odpalono pojedynczą torpedę, która jednak chybiła celu. Niezrażony tym
niepowodzeniem Eberhard Hoffmann nakazał obsadzić działo pokładowe kal. 88 oraz
działko kal. 20 mm a następnie otworzyć w kierunku nieprzyjaciela ogień.
Ponieważ zaatakowana jednostka na ostrzał odpowiedziała w miarę celnym kontr
ostrzałem dowódca U 451, chcąc uniknąć ewentualnego trafienia nakazał
zabezpieczyć działa a następnie wykonać alarmowe zanurzenie. Dziesiątego
sierpnia o 20:04 (kwadrat marynarki AW 2351) po stronie sterburty dostrzeżono
oświetloną przez słońce sylwetkę eskortowca zidentyfikowanego jako niszczyciel,
w kierunku którego niezwłocznie się skierowano, schodząc wkrótce potem pod
wodę. Trzy godziny później w kierunku niszczyciela odpalono salwę dwóch torped,
rejestrując odgłos trafienia i głośnej detonacji. Kilka minut później na
polecenie Eberharda Hoffmanna wynurzono okręt, po czym skierowano się w stronę
miejsca ataku, gdzie natknięto się na plamę ropy, liczne szczątki oraz trzech
rozbitków pływających na większych szczątkach, którzy na widok niemieckiego
U-boota skoczyli do wody. Zatopionym przez U 451 okrętem okazał się być nie niszczyciel
jak błędnie sądzono lecz zbudowany w 1937 roku na zamówienie NKWD a wcielony do
służby w składzie Północnej Floty duży okręt patrolowy Zhemchug ex PSK-301(550
ton). Jeszcze tego samego dnia w związku z zaistniałymi problemami z silnikami
diesla tuż przed północną obrano kurs na bazę w Kirkenes. Jedenastego sierpnia
o 18:00 w kwadracie AC 8912 po stronie bakburty dostrzeżono przebywający w
pobliżu tajemniczy okręt podwodny. Zaalarmowany tym meldunkiem dowódca nakazał
przygotować do strzału dwie dziobowe wyrzutnie torpedowe oraz zanurzyć okręt na
peryskopową. Ze względu jednak na podejrzenie, że zauważona jednostka może być
bratnim U 566 Eberhard Hoffmann odstąpił od przeprowadzenia ataku. Następnego
dnia o 10:02 U 451 wpłynął do bazy w Kirkenes, cumując przy burcie statku
Herkules. W trakcie trwającego prawie dwa tygodnie patrolu (13 dni)
przepłynięto 2.382 mile morskie na i 91 mil morskich pod powierzchnią.
Podczas krótkiego
pobytu w Kirkenes U 451 cumował m.in. przy burcie statku Christian Sinding,
którego specjaliści pomagali jego mechanikom w naprawie szwankujących obu
diesli.
Patrol 2
(19.08.1941 – 12.09.1941)
19.08. U 451 pod
dowództwem Eberharda Hoffmanna, w eskorcie kutrów trałowych o godzinie 17:55
opuścił Kirkenes, by ramach drugiego patrolu zwalczać nieprzyjacielską żeglugę
na Morzu Barentsa i Oceanie Arktycznym. Dwa dni później 21 sierpnia o 05:45
(kwadrat marynarki AC 8856) w związku dostrzeżeniem przez wachtowych
zbliżającego się nieprzyjacielskiego niszczyciela wykonano alarmowe zanurzenie.
Wkrótce potem nieprzyjacielska jednostka kilkakrotnie przepłynęła nad U 451 nie
zrzucając jednak żadnych bomb głębinowych. O 14:20 po odpłynięciu przeciwnika
okręt Hoffmanna ponownie pojawił się na powierzchni, kontynuując dalej poszukiwania
nieprzyjaciela. Dwudziestego szóstego sierpnia o 05:00 (kwadrat marynarki AC
9598) na polecenie dowódcy zanurzono okręt a wkrótce potem hydroakustyk
zameldował o uzyskaniu kontaktu z dwoma jednostkami nawodnymi, którymi po
przeprowadzonej przez peryskop obserwacji okazały się być idący w eskorcie
niszczyciela oceniany na ca. 4.000 ton frachtowiec. Ze względu jednak na brak
szans na wykonanie skutecznego ataku odstąpiono od pogoni za celem a wkrótce
potem na U 451 zarejestrowano dochodzący z kierunku gdzie on się znajdował
odgłos detonacji torpedy oraz następujące po niej detonacje bomb głębinowych.
Odgłosy te pochodziły od skutecznego ataku jaki wykonał przebywający w pobliżu
U 571, który storpedował i zatopił radziecki frachtowiec Marija Uljanova oraz
od nieskutecznego kontrataku wykonanego przez okręt eskorty. Po mającym miejsce
o 14:30 wynurzeniu obrano kurs 0˚. Tego samego dnia odebrano też depeszę o
następującej treści:
„Operować
przeciwko uszkodzonemu statkowi w 8915. Statek jest holowany przez niszczyciel.
Cztery niszczyciele zapewniają eskortę. Przebywają one 20 mil od wybrzeża.”.
Następnego dnia o
06:04 dotarto na podaną w depeszy pozycję, napotykając tam jedynie zakotwiczoną
boję z powiewającą czerwono – białą flagą. O 19:20 poszukujący wciąż
uszkodzonej jednostki U 451 zmuszony został do wykonania alarmowego zanurzenia
przez nadlatujący samolot, który w ślad za nim zrzucił jedną, na szczęście
niecelną bombę głębinową. Dwudziestego ósmego sierpnia na przebywającym
aktualnie w kwadracie AC 9477 okręcie Hoffmanna o godzinie 04:00 doszło do
awarii bakburtowego silnika diesla, do którego próby naprawy wkrótce potem
przystąpiono. Dwa dni później 30 sierpnia przebywający aktualnie w kwadracie AC
8833 U 451 o 20:00 rozpoczął marsz w stronę wyspy Kildin. Według zapisanych w
tym dniu w KTB okrętu przez dowódcę obserwacji
„nakazany obszar
operacyjny, przypadający na kwadrat AW (Morze Białe) jest przy panującej
obecnie sytuacji tj. przy licznych patrolach lotniczych i morskich oraz
istniejących zaporach minowych o wiele za mały dla U-boota”.
Trzeciego września o
14:00 (kwadrat marynarki AC 8597) z pomostu idącego na powierzchni okrętu, po
stronie sterburty dostrzeżono dwa zbliżające się ślady pęcherzy powietrza, z
których jeden przeszedł przed jego dziobem a drugi za rufą. Sześć dni później 9
września po dostrzeżeniu po stronie sterburty sylwetki okrętu podwodnego o
04:47 (kwadrat marynarki AC 5858) wykonano zanurzenie na peryskopową,
zamierzając następnie zaatakować cel dwiema torpedami. Zamiar ten jednak został
udaremniony przez skrycie się pod wodę niedoszłej ofiary, która wkrótce potem
poczęła oddalać się z tego miejsca. Jedenastego września o 02:55 w kwadracie AC
8535 doszło do podobnej sytuacji co dwa dni wcześniej, która także miała taki
sam finał – dostrzeżony okręt podwodny zmienił kurs uniemożliwiając
przeprowadzenie ataku. Tego samego dnia o 21:27 (kwadrat marynarki AC 8565) w
związku z defektem odbiornika KW oraz szwankującymi, wymagającymi pilnego
przeglądu silnikami diesla Eberhard Hoffmann podjął decyzję o powrocie do bazy.
Następnego dnia w punkcie F o godzinie 07:00 U 451 spotkał się z dwoma
dozorowcami, w towarzystwie których skierował się w stronę Kirkenes (po drodze
do mini konwoju dołączył też U 132), gdzie przybył o 11:45 cumując przy burcie
statku America. W trakcie trwającego ponad trzy tygodnie patrolu (24 dni)
przepłynięto ca. 3.000 mil morskich na i 560 mil morskich pod powierzchnią.
16.09.1941 U 451 pod dowództwem Eberharda
Hoffmanna wraz U 132 o godzinie 08:00 opuścił Kirkenes, kierując się zgodnie z
otrzymanym poleceniem na generalny przegląd do bazy w Kiel. Następnego dnia o
11:14 (kwadrat marynarki AC 4894) w związku z dostrzeżeniem nadlatującego
samolotu wykonano alarmowe zanurzenie, pozostając pod następnie wodą do 12:20.
Półtorej godziny później o 13:30 w kwadracie AB 9766 wyminięto dwa dostrzeżone przez
wachtowych ślady zbliżających się do okrętu pęcherzyków powietrza. Dwudziestego
pierwszego września o 15:50, w celu uzupełnienia zapasów zawinięto do Bergen,
które opuszczono następnego dnia o 21:48 w eskorcie dwóch jednostek z.o.p.,
kierując się w stronę Kopervik. Dwudziestego trzeciego września w związku gęstą
mgłą utrudniającą nawigację o 07:08 zawinięto do Kopervik, które po poprawie
widoczności opuszczono o 10:15. O 16:45 zawinięto na nocleg do bazy w Egersund.
Następnego dnia o godzinie 06:00 w towarzystwie eskorty U 451 wyruszył w dalszą
drogę. Prawie osiem godzin później o 13:50 w kwadracie AN 3615 doszło do
wymiany składu eskorty na dwa dozorowce. Dwudziestego piątego września w
związku z gęstą mgłą utrudniającą nawigację o 15:50 (kwadrat marynarki AO 7195)
stanięto na kotwicy w pobliżu zapewniającego osłonę przerywacza zagród
minowych. Następnego dnia po poprawie widoczności o 07:50 U 451 wyruszył w
dalszą drogę do bazy w Kiel, gdzie przybył jeszcze tego samego dnia, cumując o
18:40 przy burcie okrętu bazy Ubena.
Patrol 3
(25.11.1941 – 12.12.1941)
25.11. U 451 pod
dowództwem Eberharda Hoffmanna o godzinie 06:00 opuścił Kiel, by zgodnie z
otrzymanym rozkazem w ramach transferu do 3 Flotylli U-bootów z bazą w La
Pallice przeprowadzić ofensywny patrol na wodach Północnego Atlantyku. O 12:30
po osiągnięciu ruty 15, w związku z gęstą mgłą oraz koniecznością oczekiwania
na przybycie eskorty stanięto na kotwicy. O 17:15 na miejsce spotkania przybyły
oczekiwane jednostki, które w związku z nadal utrzymującą się gęstą mgłą także
musiały stanąć na kotwicy. Dwa dni później27 listopada, po poprawie widoczności
o 13:05 wyruszono w drogę. Prawie pięć godzin później o 17:57 (kwadrat
marynarki AO 7466), po osiągnięciu kotwicowiska A, w związku z ponownym
pojawieniem się mgły po raz drugi musiano stanąć na kotwicy, gdzie przebywano
do godziny 08:25 dnia następnego, po czym wyruszono w dalszą drogę.
Dwudziestego dziewiątego listopada o 08:30 (kwadrat marynarki AN 3615) pieczę
nad U 451 objęły dwa dozorowce, w towarzystwie których obrał on następnie kurs
na Lindenes. Niecałe dziesięć godzin później o 18:23, po osiągnięciu kwadratu
AN 3164 pożegnano się z eskortą, po czym rozpoczęto marsz kursem 310˚ z
prędkością 13 węzłów. Pierwszego grudnia o 16:22 w kwadracie AF 7753 idący na
powierzchni okręt Hoffmanna został zmuszony do wykonania alarmowego zanurzenia
przez nadlatujący samolot oraz pobytu pod wodą do 18:40. Sześć dni później 7
grudnia o 08:00 (kwadrat marynarki AL 6530) U 451 nawiązał kontakt z samotnym
statkiem, w kierunku którego niezwłocznie się skierował. W przeprowadzonym
wkrótce potem ataku, w kierunku nieprzyjacielskiej jednostki z wyrzutni nr V
odpalono torpedę, która jednak chybiła celu. Pomimo tego niepowodzenia Eberhard
Hoffmann kontynuował pościg za niedoszłą ofiarą, który ostatecznie zakończył o
10:35, po uznaniu, że nie ma on żadnych szans na jej dogonienie i wyjście na
dogodną do ataku pozycję. Dziewiątego grudnia na pokładzie U 451 odebrano
pochodzącą z BdU depeszę o następującej treści:
„Hoffmann jak
najszybciej iść do Lorient w celu uzupełnienia zapasów.”.
Dwunastego grudnia po
przybyciu do punktu Lucie 2 o 12:00 nastąpiło spotkanie z przerywaczem zagród
minowych oraz dwoma dozorowcami, w eskorcie których o 13:30 osiągnięto Lorient,
kończąc trwający prawie trzy tygodnie patrol (18 dni). W trakcie jego trwania U
451 przepłynął 2.588 mil morskich na i 95 mil morskich pod powierzchnią.
Patrol 4
(15.12.1941 – 21.12.1941)
15.12. U 451 pod
dowództwem Eberharda Hoffmanna opuścił Lorient z poleceniem skierowania się do
kwadratu CG 84. Następnego dnia w dowództwie odebrano pochodzący z
przebywającego aktualnie w kwadracie BF 81 okrętu Hoffmanna meldunek o
pomyślnym przebyciu Biskajów. Dwa dni później 18 grudnia na pokładzie U 451
odebrano pochodzącą z BdU depeszę z rozkazami o następującej treści:
„Hoffmann z jak
największą prędkością marszową kierować się do kwadratu CO.”.
Dwudziestego
pierwszego grudnia forsujący na powierzchni Cieśninę Gibraltarską U 451, o
godzinie 03:18, na wysokości Tangieru (kwadrat marynarki CG 9582) został wykryty
przez radar odbywającego swój lot patrolowy, należącego do 812 Sqn FAA samolotu
Swordfish, który w wykonanym następnie ataku przed jego dziób zrzucił serię
trzech bomb głębinowych, z których jedna według obserwacji jego załogi miała
wybuchnąć pod kadłubem okrętu podwodnego. Wkrótce potem jednostka Hoffmanna
zniknęła pod powierzchnią w śladzie piany. Dwadzieścia minut później na miejsce
ataku przybyła zaalarmowana meldunkiem samolotu, także odbywająca patrol
brytyjska korweta HMS Myosotis, która odnalazła jedynego żywego członka załogi
U 451 – I WO Oblt.z.S Waltera Köhlera, którego następnie podniosła z wody i
dostarczyła do bazy w Gibraltarze. Co ciekawe zatopienie U 451 było pierwszym w
historii zatopieniem okrętu podwodnego w nocy przez samolot.
* *
*
|
Członkowie załogi U 451 wzięci do
niewoli w dniu 21.12.1941 (w kolejności alfabetycznej):
|
|
Nazwisko, Imię
|
Ranga
|
Urodzony
|
|
Köhler, Walter
|
OLt.z.S.
|
--- Lübeck
|
* *
*
|
Członkowie załogi U 451 polegli w dniu 21.12.1941
(w kolejności alfabetycznej):
|
|
Nazwisko, Imię
|
Ranga
|
Urodzony
|
|
Adamski, Gerhard
|
MechGfr.
|
11.12.1920
|
|
Bartel, Artur
|
OBtsMt.
|
02.03.1917
|
|
Berude, Ulrich
|
MechGfr.
|
11.09.1919
|
|
Bornowski,
Erich-Karl-Egon
|
MtrGfr.
|
10.06.1922
|
|
Bövers, Heinrich
|
OMasch.
|
18.09.1913
|
|
Brandt,
Heinz-Friedrich
|
MaschMt.
|
01.09.1917
|
|
Dobberstein, Erwin
|
MtrGfr.
|
06.03.1921
|
|
Dose, Wilhelm
|
MtrGfr.
|
16.12.1922
|
|
Eilts, Georg
|
MtrGfr.
|
17.08.1922
|
|
Fasshauer, Hans
|
MaschMt.
|
01.03.1916
|
|
Gehrmann, Heinrich
|
MaschMt.
|
20.01.1917
|
|
Gerner, August
|
MaschMt.
|
27.05.1918
|
|
Gersdolf, Alfred
|
MtrOGfr
|
08.04.1920
|
|
Hanstein,
Heinrich-Johann
|
MtrGfr.
|
31.12.1922
|
|
Heldt, Bruno-Gustav
|
MaschOGfr.
|
08.02.1919
|
|
Hoffmann, Eberhard
|
KKapt.01.12.41.
|
24.10.1912 Kletzko
Gnesen
|
|
Höppner, Gerhard
|
FkMt.
|
15.02.1920
|
|
Huck, Herbert
|
FkOGfr.
|
17.02.1921
|
|
Humpert, Johannes
|
MtrOGfr.
|
27.05.1917
|
|
Janz, Reinhard
|
MaschOGfr.
|
16.02.1922
|
|
Kaak, Adolf
|
OStrm.
|
17.12.1914
|
|
König, Walter
|
MaschOGfr.
|
17.06.1922
|
|
Kuhndörfer, Josef
|
MaschGfr.
|
10.06.1921
|
|
Kurztusch,
Willi-Karl
|
MaschOGfr.
|
02.10.1921
|
|
Leisten, Wilhelm
|
MaschOGfr.
|
31.12.1920
|
|
Michel, Werner
|
MaschOGfr.
|
10.08.1920
|
|
Ocker, Konrad
|
MechMt.
|
17.09.1917
|
|
Pannhofer, Johann
|
MaschOGfr.
|
25.09.1919
|
|
Rassmann, Georg
|
BtsMt.
|
04.03.1918
|
|
Riedel, Willi
|
OMasch.
|
28.11.1909
|
|
Rittersen, Karl
|
FkOGfr.
|
21.10.1918
|
|
Rocker, Karl
|
Lt.z.S.
|
02.12.1919
|
|
Schädlich, Helmut
|
MtrGfr.
|
11.10.1921
|
|
Scheer, Reinhold
|
MaschGfr.
|
09.03.1922
|
|
Scheloske, Gerhard
|
MtrGfr.
|
23.06.1922
|
|
Schmahl, Wilhelm
|
MaschOGfr.
|
10.07.1920
|
|
Seifert, Günter
|
MaschGfr.
|
02.10.1921
|
|
Sieh,
Johann-Heinrich
|
OLt.ing.
|
03.04.1917
|
|
Staubermann,
Bernhard
|
MaschMt.
|
14.08.1919
|
|
Thiele, Alfred
|
MtrGfr.
|
20.04.1923
|
|
Ullrich, Ernst
|
FkMt.
|
05.03.1919
|
|
Vogelsang, Walter
|
OFähnr.z.S.
|
03.07.1919
|
|
Wamers, Otto
|
OLt.ing
|
29.07.1921
Waltringen Soest
|
|
Weindel, Manfred
|
MaschMt.
|
27.10.1919 Augsburg
|
|
Wendorff, Wilhelm
|
OFähnr.z.S.
|
18.10.1920
|
* * *
|
Bibliografia:
|
|
http://uboat.net
|
|
http://www.ubootwaffe.net
|
|
http://uboatarchive.net/
|
|
http://www.wlb-stuttgart.de/seekrieg/chronik.htm
|
|
http://www.u-boot-archiv.de/
|
|
http://www.u-historia.com/
|
|
Blair Clay -
Hitlera Wojna U-bootów tom I i II
|
|
Busch Rainer/Röll
Hans-Joachim: Der U-Boot-Krieg: Die U-boot-Kommandanten tom 1
|
|
Busch Rainer/Röll
Hans-Joachim: Der U-Boot-Krieg: Der U-Boot-Bau auf Deutschen Werften von 1935
bis 1945 tom 2
|
|
Busch Rainer/Röll
Hans-Joachim: Der U-Boot-Krieg: Deutsche U-Boot-Erfolge von September 1939
bis Mai 1945 tom 3
|
|
Busch Rainer/Röll
Hans-Joachim: Der U-Boot-Krieg: Deutsche U-Boot-Verluste von September 1939
bis Mai 1945 tom 4
|
|
Busch Rainer/Röll
Hans-Joachim: Der U-Boot-Krieg: Die Ritterkreuzträger der U-Boot-Waffe von
1939 bis Mai 1945 tom 5
|
|
Ritschel Herbert -
Kurzfassung Kriegstagebücher Deutscher U-boote 1939 - 1945
|
|
Rohwer Jürgen: Axis
Submarine Successes 1939 - 1945
|
|
Trojca Waldemar -
U-bootwaffe 1939-1945 cz. 1, 2, 3
|
|
Urbanke Axel - Die
Versorger der "Grauen Wolfe"
|
|
Wynn Kenneth
U-Boot-Operationen im Zweiten Weltkrieg Einsatzgeschichte U1-U510 tom 1
|
* * *
Poniżej: godła U
451 (źródło: internet)
.jpg)
