|
U 433 Typ VIIC
|
|
Stocznia:
|
F.Schichau GmbH,
Danzig
|
|
Numer zamówienia:
|
1474
|
|
Zamówienie:
|
23.09.1939
|
|
Położenie stępki:
|
04.01.1940
|
|
Wodowanie:
|
15.03.1941
|
|
Wcielenie do służby:
|
24.05.1941
|
|
Numer pocztowy:
|
M 41 779
|
|
Przebieg służby:
|
|
24.05.1941 –
01.08.1941
|
8 Flotylla
U-bootów, Danzig (szkolenie załogi)
|
|
01.08.1941 –
16.11.1941
|
3 Flotylla
U-bootów, La Pallice (okręt bojowy)
|
|
16.11.1941
|
ciężko uszkodzony
bombami głębinowymi a następnie dobity ogniem artyleryjskim przez korwetę HMS
Marigold, zatonął o 21:55 na południe od hiszpańskiego miasta Malaga (36.13N,
04.42W – 25 mil morskich na wschód od Gibraltaru)
|
|
Dowódcy
|
|
24.05.1941 –
16.11.1941
|
OL Hans Ey
|
|
Liczba patroli:
|
2
|
|
Zatopione/uszkodzone statki handlowe:
|
0
|
1 (2.215 ton ?
lub: 1.231 ton ?)
|
|
Zatopione/uszkodzone okręty wojenne:
|
0
|
0
|
|
Zestrzelone/uszkodzone samoloty:
|
0
|
0
|
|
Okres służby U 433 przed rozpoczęciem wykonywania
patroli bojowych:
|
|
W trakcie prób z
torpedami na skutek eksplozji ranni zostali: MaschMt(D )Fink, OMechMt Erwin Kallenbach
(ur. 13.09.1919), MaschMt(D) Pinkau
|
|
|
|
|
26.07.1941 U 433 pod dowództwem Hansa Ey o
godzinie 08:00 opuścił bazę w Kiel, by zgodnie z otrzymanym poleceniem
skierować się do bazy w Bergen. Następnego dnia o 17:30 w kwadracie AO 1691 do
okrętu Hansa Ey dołączył U 83, w towarzystwie którego ten obrał kurs na Kristiansand,
gdzie przybył tuż po północy 28 lipca. Po uzupełnieniu zapasów, o godzinie
04:45 U 443 w towarzystwie U 563 wyruszył w dalszą drogę do Bergen, gdzie
przybył jeszcze tego samego dnia o 23:30. W kolejnych dniach, w oparciu o
tamtejszą bazę okręt Hansa Ey na okolicznych wodach prowadził intensywne
ćwiczenia w wykonywaniu manewru zanurzania. Po ich zakończeniu U 443 trafił do
miejscowej stoczni, gdzie w związku z planowanym wysłaniem go na pierwszy
patrol bojowy został poddany przeglądowi kadłuba oraz mechanizmów.
Patrol 1
(25.08.1941 – 25.09.1941)
25.08. U 433 pod
dowództwem Hansa Ey, w towarzystwie patrolowca Unitas o godzinie 20:00 opuścił
Bergen, by zgodnie z otrzymanymi rozkazami zwalczać nieprzyjacielską żeglugę wodach
na Północnego Atlantyku. Tego samego dnia, po osiągnięciu o godzinie 21:15
kwadratu AN 2421 nastąpiło pożegnanie z eskortą, po czym okręt Hansa Ey
skierował się w stronę wyznaczonego mu rejonu operacyjnego. Dwudziestego
siódmego sierpnia ze względu na problemy ze wzrokiem ze służby wypadł ObStrm
Heinrich Busse. Następnego dnia o godzinie 09:42 w kwadracie AE 6876, po
stronie sterburty wyminięto dostrzeżony chwilę wcześniej przez wachtowych wrogi
okręt zidentyfikowany jako dozorowiec. Tego samego dnia U 433 otrzymał z
dowództwa polecenie dołączenia do zgrupowania Markgraf i skierowania się w
stronę wyznaczonej mu pozycji, która w jego przypadku wypadała na kwadrat AL
2574. Dwudziestego dziewiątego sierpnia, przebywający aktualnie w kwadracie AE
8617 okręt Hansa Ey o godzinie 06:21 został zmuszony do wykonania alarmowego
zanurzenia i trwającego do 10:20 pobytu pod wodą przez dwa dostrzeżone chwilę
wcześniej przez wachtowych dozorowce. Ponad godzinę po mającym miejsce o 11:28
(kwadrat marynarki AE 8563) wynurzeniu ponownie musiano schować się pod wodę,
tym razem przez nadlatującą łodzią latającą. Tego samego dnia jeszcze
dwukrotnie U 433 zmuszony był do przebywania pod wodą z powodu aktywności
wrogiego lotnictwa: raz pomiędzy 12:32 a 13:11 i drugi raz pomiędzy 13:54 a
14:34. W godzinach wieczornych o 19:20 w kwadracie AE 8818, w bezpiecznej
odległości wyminięto zauważoną chwilę wcześniej przez wachtowych, prowadzącą
połów jednostkę rybacką. Następnego dnia o godzinie 05:30 w kwadracie AE 8792
nawiązano kontakt wzrokowy z cieniami dwóch okrętów wojennych zidentyfikowanych
jako niszczyciele. Prawie dwie godziny później o 07:21 U433 zmuszony był wykonać
alarmowe zanurzenie, przed nadpływającym niszczycielem, pozostając pod wodą do
09:16. Trzydziestego pierwszego sierpnia o 11:45 (kwadrat marynarki AL 2383)
dokonano porównania namiarów na aktualną pozycję okrętu z namiarami U 82. W
godzinach wieczornych tego samego dnia o 22:00 osiągnięto przypadający na
kwadrat AL 3577 nakazany rejon ataku, obierając następnie kurs 225˚. W tym
okresie głównymi celami zgrupowania Markgraf były konwoje: ON.10S, ON.11F,
HX.146 (17 Grupa Eskortowa) i SC.41 (21 Grupa Eskortowa), których trasy dzięki
przechwyconym i rozszyfrowanym depeszom Enigmy zostały przez Brytyjską
Admiralicję tak zmienione, że dwa pierwsze konwoje opłynęły niebezpieczny rejon
od zachodu a dwa kolejne od wschodu. Drugiego września o godzinie 20:45
(kwadrat marynarki AL 2572) z pomostu U 433 dostrzeżono wyłaniający się za
horyzontu maszt niezidentyfikowanej jednostki, w stronę której niezwłocznie się
skierowano. Niedługo potem zidentyfikowano kontakt, którym okazał się być
dryfujący po Atlantyku 1.5 metrowej wysokości dobrze zachowany radionamiernik
umieszczony na desce o powierzchni 8m2, wsparty dodatkowo relingiem.
Trzy dni później 5 września osiągnięto nowy rejon operacyjny, przypadający na
kwadrat AK 3658. Dziewiątego września na przebywającym aktualnie w kwadracie AJ
3267 okręcie Hansa Ey o godzinie 17:43 odebrano pochodzący z U 85 meldunek o
kontakcie z wrogim konwojem w AD 9262, w stronę którego niezwłocznie się
skierowano. Meldowanym nieprzyjacielskim zgrupowaniem był osłaniany przez 24 Grupę
Eskortową konwój SC.42, który ze względu na sztormową pogodę nie mógł opłynąć
zgrupowania od południa. Tego samego też dnia u ObStrm Bussego ponownie
pojawiły się problemy z oczami, które wyłączyły go ze służby do czasu poprawy
widzenia. Pięćdziesiąt pięć minut po północy następnego dnia (kwadrat marynarki
AD 9375) z pomostu U 433 dostrzeżono cienie jednostek należących do
poszukiwanego konwoju. Ze względu na silną poświatę księżyca utrudniającą
manewr podejścia Hans Ey postanowił zrezygnować na razie z wykonania próby
ataku i poczekać z nią do rana. O 05:00 (kwadrat marynarki AD 9238), po stornie
bakburty od dziobu dostrzeżono rozbłyski pocisków świetlnych oraz chmurę dymu.
Ponad cztery godziny później o 09:08 (kwadrat marynarki AD 6882) śledzący
konwój U 433 został zmuszony do wykonania alarmowego zanurzenia, przed
nadpływającym eskortowcem. O 10:01 przebywający od kwadransa z powrotem na
powierzchni okręt Hansa Ey ponownie znalazł się pod wodą, tym razem z zamiarem
wykonania ataku, co jednak zostało skutecznie udaremnione przez okręty eskorty,
które rozpoczęły na niego polowanie z wykorzystaniem bomb głębinowych. Po mającym
miejsce o 13:23 wynurzeniu ponowie podjęto poszukiwanie konwoju, z którym to w
międzyczasie utracono kontakt. Ponad godzinę później o 14:33 (kwadrat marynarki
AD 6894) na pokładzie U 433 odebrano pochodzący z U 432 meldunek o następującej
treści:
„Konwój AD 6592”,
w którego stronę
niezwłocznie się skierowano. Wkrótce potem odebrano pochodzącą z BdU depeszę o
następującej treści:
„Grupa Markgraf,
ten konwój nie może przejść. Zbliżyć się ! Zaatakować ! Zatopić !".
W/w nieprzyjacielskim
zgrupowaniem był poszukiwany przez Hansa Ey konwój SC.42. Jedenastego września
o godzinie 02:00 (kwadrat marynarki AD 6338) z pomostu U 433, po stronie
bakburty od dziobu dostrzeżono rozbłysk eksplozji, w stronę którego niezwłocznie
się skierowano. Niedługo potem zauważono dwie jednostki wojenne zidentyfikowane
jako niszczyciele oraz pojedynczy frachtowiec, w stronę których z zamiarem ich
zaatakowania następnie się skierowano. O 03:46 (kwadrat marynarki AD 7147) w
kierunku nakładających się na siebie celów z wyrzutni nr I wystrzelono torpedę,
która jednak chybiła celu. Niezrażony tym niepowodzeniem Hans Ey kontynuował
pościg, rozpoczynając około godziny 04:00 podejście w kierunku „płonącego”
frachtowca, w stronę którego o 04:08 z wyrzutni nr II i III nakazał wystrzelić
dwie torpedy, z których jedna według relacji dowódcy na skutek defektu poszła
po powierzchni, chybiając celu, natomiast druga detonowała po czterech minutach
bez żadnego widocznego efektu. Jak mówił raport dowódcy eskorty konwoju, w tym
ataku storpedowany został należący do norweskiego armatora K.Th. Einersen z
Oslo frachtowiec Bestum (2.215 ton), który w celu przeprowadzenia akcji
ratunkowej zastopował w pobliżu płonącej jednostki, którą był storpedowany
przez U 432 należący do szwedzkiego armatora Stockholms Rederi-A/B Svea ze
Sztokholmu frachtowiec Garm (1.231 ton). Raport ten budzi jednak wątpliwość,
bowiem trzy dni później norweska jednostka osiągnęła położony na Islandii port
w Reykjaviku. Wielce prawdopodobne jest, że Hans Ey w przeprowadzonym ataku
storpedował płonącego Garma a nie Bestum. O 09:10 (kwadrat marynarki AD 7118) z
pomostu U 433 dostrzeżono smugi dymu a wkrótce potem sylwetki czterech statków.
Ponad dwie godziny później o 11:52 zaobserwowano moment zatonięcia płonącego
statku a pięć minut później musiano wykonać alarmowe zanurzenie, uciekając pod
wodę przed zamierzającym wykonać taranowanie statkiem handlowym. W trakcie
wykonywania tego manewru w pobliżu U 433 detonowały dwie bomby głębinowe, co
przekonało Hansa Ey, że ma do czynienia ze statkiem pułapką. Po mającym miejsce
o 14:00 wynurzeniu, pomimo podjętych starań nie udało się już odzyskać kontaktu
z nieprzyjacielskim konwojem. Czternastego września przebywający aktualnie w
kwadracie AD 5213 U 433 rozpoczął marsz w kierunku południowym. Tego samego też
dnia obowiązki wachtowego ponownie objął Ob.Strm Busse. Cztery dni później 18
września u Bussego po raz kolejny pojawiły się problemy z oczami, które ponownie
wyeliminowały go z dalszej służby. Następnego dnia o 03:00 (kwadrat marynarki
AE 9777) okręt Hansa Ey rozpoczął marsz powrotny do bazy. Tego samego dnia o
17:42 wykonano alarmowe zanurzenie, uciekając pod wodę przed nadlatującym
samolotem, który w wykonanym następnie ataku zrzucił dwie bomby głębinowe. 25
września o godzinie 09:15 osiągnięto punkt Nanni 1, gdzie napotkano opary
gęstej mgły, uniemożliwiające dostrzeżenie jednostek eskorty. Czterdzieści pięć
minut później, po poprawie widoczności U 433 spotkał się z przerywaczem zagród
minowych, w eskorcie którego o 14:00 zawinął do bazy w St. Nazaire, kończąc
trwający ponad cztery tygodnie patrol (31 dni). W trakcie jego trwania
przepłynięto 5.063 mile morskie na i 297 mil morskich pod powierzchnią.
W następnych
tygodniach w miejscowej stoczni przeprowadzono remont generalny okrętu
połączony z wymianą wszystkich agregatów i podzespołów obsługujących napęd.
Patrol 2
(04.11.1941 – 17.11.1941)
04.11. U 433 pod
dowództwem Hansa Ey, w towarzystwie przerywacza zagród minowych o godzinie
16:30 opuścił St. Nazaire, by zgodnie z otrzymanym rozkazem w ramach grupy
Arnauld wraz z U 205, U 81 i U 565 przedrzeć się na Morze Śródziemne a
następnie w oparciu o bazy we Włoszech atakować nieprzyjacielską żeglugę na
tamtejszym akwenie. O 19:23 po osiągnięciu punktu Nanni 1 pożegnano się z
eskortą, rozpoczynając marsz w kierunku Gibraltaru. Następnego dnia na pokładzie
U 433 wystąpiły problemy z silnikami, które wymusiły na Hansie Ey podjęcie
decyzji o przerwaniu wykonywania zadania i powrocie do bazy, gdzie przybyto 6
listopada o 17:55. Po usunięciu wszystkich defektów, dwa dni później 8
listopada o godzinie 08:20 w towarzystwie przerywacza zagród minowych Spbr.1
opuszczono St. Nazaire, kierując się w początkowym etapie rejsu w stronę punktu
Nanni1. Po jego osiągnięciu, które miało miejsce o 10:35 pożegnano się z
eskortą, po czym w porannej mgle obrano kurs na Gibraltar. Piętnastego
listopada U 433 pomyślnie sforsował Gibraltar wpływając na Morze Śródziemne, gdzie
rozpoczął następnie patrolowanie obszaru położonego pomiędzy wybrzeżem Algierii
a wybrzeżem Hiszpanii. Brytyjczycy wiedząc z przechwyconych i odszyfrowanych
depesz o istniejącym w tym regionie zagrożeniu zastawili pułapkę na operujące
tam U-booty, wysyłając w morze pozorowany konwój, składający się z kilku
pustych statków oraz dwóch fregat i czterech korwet (jedna z jednostek eskorty
– korweta HMS Marigold wyposażona była w centymetrowy radar Mk.271). Wieczorem
16 listopada ze względu na problemy z maszynami w/w korweta pozostała w tyle za
konwojem, po czym po usunięciu defektu ruszyła całą naprzód z zamiarem jego
dogonienia. O godzinie 23:00 (kwadrat marynarki CG 9650) U 433 nawiązał z nią
kontakt wzrokowy a ponieważ miał on miejsce w rejonie gdzie przez U 81 został zatopiony
lotniskowiec HMS Ark Royal Hans Ey zidentyfikował dostrzeżoną jednostkę jako
nieprzyjacielski krążownik. Pięćdziesiąt minut później o 23:50 w kierunku HMS
Marigold, którą nadal uważano za krążownik wystrzelono salwę trzech torped,
które jednak ze względu na pozostawiany przez nie na powierzchni fosforyzujący
ślad torowy zostały przez niedoszłą ofiarę wymanewrowane. Wkrótce potem
brytyjska jednostka zlokalizowała radarem napastnika, w stronę którego niezwłocznie
się skierowała. Widząc nadpływającą niedoszłą ofiarę, która w międzyczasie
otworzyła ogień artyleryjski i szykowała się do taranowania Hans Ey, w momencie
gdy odległość spadła do 300 metrów zarządził alarmowe zanurzenie. Wkrótce potem
w ślad za zanurzającym się U 433 HMS Marigold zrzucił serię pięciu bomb
głębinowych, które nie spowodowały żadnych szkód. Wkrótce po tym ataku
brytyjska jednostka zastopowała maszyny w celu zlokalizowania napastnika przy
pomocy hydrofonu. Ze względu na brak kontaktu akustycznego Hans Ey
podejrzewając, że „krążownik” już odpłynął zarządził wynurzenie na peryskopową
w celu sprawdzenia okolicy. Manewr ten spowodował, że brytyjska jednostka
uzyskała silny kontakt akustyczny, co pozwoliło jej na wykonanie drugiego
ataku, podczas którego zrzuciła serię dziesięciu bomb głębinowych nastawionych
na detonacje na małych głębokościach. W wyniku ich bliskich detonacji U 433
doznał tak ciężkich uszkodzeń, że Hans Ey wydał rozkaz wynurzenia, opuszczenia
okrętu a następnie jego zatopienia. HMS Marigold po zauważeniu wynurzającego
się rufą U-boota zrobił zwrot w celu podjęcia próby jego abordażu, jednocześnie
prowadząc cały czas ostrzał jego pomostu i pokładu. Pomimo trafiających
pocisków załoga uciekającego na jednym silniku, silnie zygzakującego U 433
wyskakiwała za burtę, podczas gdy w tym samym czasie w jego wnętrzu trwały
przygotowania do jego zatopienia. Po ostatecznym zniknięciu okrętu Hansa Ey pod
powierzchnią, brytyjska jednostka przystąpiła do akcji ratunkowej podnosząc z
wody trzydziestu ośmiu członków jego załogi, w tym i dowódcę, który w trakcie
przesłuchania na pokładzie brytyjskiego okrętu zeznał, że dwóch jego
podkomendnych popłynęło w kierunku odległych o 30 mil morskich wybrzeży
Hiszpanii.
* *
*
|
Członkowie załogi U 433 polegli w dniu
17.11.1941 (w kolejności alfabetycznej):
|
|
Nazwisko, Imię
|
Ranga
|
Urodzony
|
|
Frick
Rudolf
|
MaschGfr
|
05.03.1922
|
|
Kiemann
Richard
|
MaschGfr
|
14.07.1921
|
|
May
Erwin
|
BtsMt
|
28.03.1915
|
|
Motzkus
Georg
|
MechGfr
|
19.07.1921
|
|
Scheel
Werner
|
MechGfr
|
27.05.1920
|
|
Taddey
Gerhard
|
MtrGfr
|
02.04.1921
|
* *
*
|
Członkowie załogi U 433 wzięci do
niewoli w dniu 17.11.1941 ( w kolejności alfabetycznej):
|
|
Nazwisko, Imię
|
Ranga
|
Urodzony
|
|
Bartodzi
Fritz-Ludwig
|
FkMt
|
|
|
Burger Helmut
|
MaschGfr
|
|
|
Busse Heinrich
|
OStrm
|
|
|
Ey Hans
|
KpLt.01.07.42
|
19.06.1916
|
|
Fechner Ernst
|
MaschMt
|
|
|
Geissler Wolfgang
|
FkMt
|
|
|
Griessbach Walter
|
MaschMt
|
|
|
Grosshennig Heinz
|
MaschGfr
|
|
|
Hänsel Gerhard
|
BtsMt
|
|
|
Hantke Ernst
|
MtrOGfr
|
|
|
Happel
Eberhard-Werner
|
OFähnr.z.S
|
|
|
Hartmann Walter
|
MtrGfr
|
|
|
Hellwig Herbert
|
MaschGfr
|
29.01.1920
|
|
Heppel Willi
|
MechMt
|
|
|
Kaiser Karl
|
OMasch
|
|
|
Klinke Erwin
|
MaschMt
|
|
|
Kolb Franz
|
Fähnr.z.S.
|
|
|
König Rudolf
|
MtrGfr
|
|
|
Kornmeier Alfons
|
MaschGfr
|
|
|
Kossack Gerhard
|
Mtr
|
|
|
Liesegang Helmut
|
MtrGfr
|
|
|
Lindemann Werner
|
OMasch
|
|
|
Lögow Karl-Heinz
|
MaschMt
|
|
|
Malkowski Heinz
|
MaschGfr
|
|
|
Mansfeld Theodor
|
MaschMt
|
|
|
Nowack Karl
|
MechOGfr
|
|
|
Radusch Heinz
|
FkGfr
|
|
|
Schäfer Paul M
|
aschGfr
|
|
|
Schöning Herbert
|
MtrGfr
|
|
|
Seifferth Heinz
|
MtrOGfr
|
|
|
Stolpmann Erich
|
BtsMt
|
|
|
Tannebaum Walter
|
Mtr
|
|
|
Trummel Helmuth
|
Lt.z.S
|
|
|
Wächter Hans
|
OFähnr.z.S
|
|
|
Weidig Kurt
|
Mtr
|
|
|
Wiatr Hans
|
FkOGfr
|
|
* *
*
|
Bibliografia:
|
|
http://uboat.net
|
|
http://www.ubootwaffe.net
|
|
http://uboatarchive.net/
|
|
http://www.wlb-stuttgart.de/seekrieg/chronik.htm
|
|
http://www.u-boot-archiv.de/
|
|
http://www.u-historia.com/
|
|
Blair Clay -
Hitlera Wojna U-bootów tom I i II
|
|
Busch Rainer/Röll
Hans-Joachim: Der U-Boot-Krieg: Die U-boot-Kommandanten tom 1
|
|
Busch Rainer/Röll
Hans-Joachim: Der U-Boot-Krieg: Der U-Boot-Bau auf Deutschen Werften von 1935
bis 1945 tom 2
|
|
Busch Rainer/Röll
Hans-Joachim: Der U-Boot-Krieg: Deutsche U-Boot-Erfolge von September 1939
bis Mai 1945 tom 3
|
|
Busch Rainer/Röll
Hans-Joachim: Der U-Boot-Krieg: Deutsche U-Boot-Verluste von September 1939
bis Mai 1945 tom 4
|
|
Busch Rainer/Röll
Hans-Joachim: Der U-Boot-Krieg: Die Ritterkreuzträger der U-Boot-Waffe von
1939 bis Mai 1945 tom 5
|
|
Ritschel Herbert -
Kurzfassung Kriegstagebücher Deutscher U-boote 1939 - 1945
|
|
Rohwer Jürgen: Axis
Submarine Successes 1939 - 1945
|
|
Trojca Waldemar -
U-bootwaffe 1939-1945 cz. 1, 2, 3
|
|
Urbanke Axel - Die
Versorger der "Grauen Wolfe"
|
|
Wynn Kenneth
U-Boot-Operationen im Zweiten Weltkrieg Einsatzgeschichte U1-U510 tom 1
|
* * *
Poniżej: godło U 433
(źródło: Internet)
Poniżej: U 433
(źródło: Internet)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
