U 451 Typ VIIC |
||||
|
Stocznia: |
Deutsche Werke AG, Kiel |
|||
|
Numer zamówienia: |
282 |
|||
|
Zamówienie: |
30.10.1939 |
|||
|
Położenie stępki: |
18.05.1940 |
|||
|
Wodowanie: |
05.03.1941 |
|||
|
Wcielenie do służby: |
03.05.1941 |
|||
|
Numer pocztowy: |
M 41 858 |
|||
|
Przebieg służby: |
||||
|
03.05.1941 – 01.07.1941 |
3 Flotylla U-bootów, Kiel (szkolenie załogi) |
|||
|
01.07.1941 – 21.12.1941 |
3 Flotylla U-bootów, La Pallice (służba frontowa) |
|||
|
21.07.1941 |
Zatopiony w pobliżu Tangieru (pozycja 35.55N, 06.08W) bombami głębinowymi zrzuconymi przez należący do 812 Sqn FAA samolot Swordfish. |
|||
|
Dowódcy: |
||||
|
03.05.1941 – 21.12.1941 |
KL ~ KK Eberhard Hoffmann |
|||
|
Liczba patroli: |
4 |
|||
|
Zatopione/uszkodzone statki handlowe: |
0 |
0 |
||
|
Zatopione/uszkodzone okręty wojenne: |
1 (500 ton) |
0 |
||
|
Zestrzelone/uszkodzone samoloty: |
0 |
0 |
||
|
Okres służby U 451 przed rozpoczęciem wykonywania patroli bojowych: |
||||
|
09.05. – 14.05.1941 |
Danzig – próby okrętu w ramach UAG I. |
|||
|
15.05. – 17.05.1941 |
Gotenhafen – pobyt w filii stoczni Deutsche Werke w celu usunięcia wykrytych usterek. |
|||
|
18.05. – 23.05.1941 |
Danzig – c.d. prób okrętu w ramach UAG I. |
|||
|
24.05. – 25.05.1941 |
Rønne/Bornholm – próby hydrofonów w ramach UAG-Schall. |
|||
|
26.05. – 03.06.1941 |
Warnemünde – testowe i ćwiczebne strzelanie torpedami w ramach TEK. |
|||
|
04.06. – 09.06.1941 |
Kiel – próby okrętu w ramach UAK oraz szkolenie załogi. |
|||
|
11.06. – 19.06.1941 |
Kiel – pobyt w stoczni Deutsche Werke w celu przeprowadzenia prac konserwacyjnych. |
|||
|
20.06. – 22.06.1941 |
Kiel – przygotowanie okrętu do marszu do Horten. |
|||
|
25.06. – 05.07.1941 |
Horten – szkolenie na wodach Oslofjordu. |
|||
|
06.07. – 08.07.1941 |
Marsz wraz U 205, U 566 i U 567 w stronę Bergen. |
|||
|
08.07. – 11.07.1941 |
Marsz wraz U 566 w stronę Trondheim. |
|||
|
11.07. – 19.07.1941 |
Lofjord – ćwiczenia w strzelaniu torpedami w ramach 25 Flotylli U-bootów. |
|||
|
20.07. – 21.07.1941 |
Trondheim – przegląd okrętu w doku. |
|||
|
22.07. – 23.07.1941 |
Trondheim – przygotowanie okrętu do wyjścia na pierwszy patrol bojowy. |
|||
Patrol 1 (30.07.1941 – 12.08.1941)
30.07. U 451 pod dowództwem Eberharda Hoffmanna w eskorcie kutrów trałowych o godzinie 12:55 opuścił Trondheim kierując się w stronę Kjelmsøya. Zgodnie z otrzymanym przed wyjściem z bazy rozkazem głównym zadaniem okrętu podczas jego pierwszego patrolu było zwalczanie nieprzyjacielskiej żeglugi na wodach Morza Białego i Morza Barentsa. Tego samego dnia, o 15:15 w kwadracie AC 8488, w związku z dostrzeżeniem nadlatującego nieprzyjacielskiego samolotu wykonano alarmowe zanurzenie, pozostając następnie pod wodą do 16:16. Tego samego dnia o 22:29 (kwadrat marynarki AC 8597) po raz drugi musiano chować się pod wodę, tym razem jednak przed dwoma samolotami, które według identyfikacji miały stacjonować na pokładzie lotniskowca. Czwartego sierpnia o 05:41 (kwadrat marynarki AW 2297) prowadzący poszukiwania wroga U 451 wykonał alarmowe zanurzenie, chowając się pod wodę przed dostrzeżonym przez wachtowych, przebywającym w pobliżu radzieckim niszczycielem. Ze względu na znikome szanse wyjścia na dogodną do ataku pozycję Eberhard Hoffmann zrezygnował z jego zaatakowania. O 11:30 na przebywającym od ponad czterech godzin z powrotem na powierzchni U 451 ponownie dostrzeżono nieprzyjacielski niszczyciel, którym była ta sama jednostka, którą wykryto w godzinach porannych. W celu zgubienia przeciwnika Eberhard Hoffmann zarządził zmianę kursu pod słońce wystawiając mu swoją rufę. Trzy dni później 7 sierpnia o 12:00 w kwadracie AC 9879 nawiązano kontakt wzrokowy z samotnym frachtowcem, w kierunku którego niezwłocznie się skierowano. Podejście U 451 zostało jednak wykryte przez nieprzyjaciela, który niezwłocznie zwiększył swoją prędkość oraz skierował się stronę przybrzeżnych płycizn. Wkrótce potem rozpoczęto podejście w stronę kolejnego dostrzeżonego przez wachtowych celu - małego frachtowca, w stronę którego odpalono pojedynczą torpedę, która jednak chybiła celu. Niezrażony tym niepowodzeniem Eberhard Hoffmann nakazał obsadzić działo pokładowe kal. 88 oraz działko kal. 20 mm a następnie otworzyć w kierunku nieprzyjaciela ogień. Ponieważ zaatakowana jednostka na ostrzał odpowiedziała w miarę celnym kontr ostrzałem dowódca U 451, chcąc uniknąć ewentualnego trafienia nakazał zabezpieczyć działa a następnie wykonać alarmowe zanurzenie. Dziesiątego sierpnia o 20:04 (kwadrat marynarki AW 2351) po stronie sterburty dostrzeżono oświetloną przez słońce sylwetkę eskortowca zidentyfikowanego jako niszczyciel, w kierunku którego niezwłocznie się skierowano, schodząc wkrótce potem pod wodę. Trzy godziny później w kierunku niszczyciela odpalono salwę dwóch torped, rejestrując odgłos trafienia i głośnej detonacji. Kilka minut później na polecenie Eberharda Hoffmanna wynurzono okręt, po czym skierowano się w stronę miejsca ataku, gdzie natknięto się na plamę ropy, liczne szczątki oraz trzech rozbitków pływających na większych szczątkach, którzy na widok niemieckiego U-boota skoczyli do wody. Zatopionym przez U 451 okrętem okazał się być nie niszczyciel jak błędnie sądzono lecz zbudowany w 1937 roku na zamówienie NKWD a wcielony do służby w składzie Północnej Floty duży okręt patrolowy Zhemchug ex PSK-301(550 ton). Jeszcze tego samego dnia w związku z zaistniałymi problemami z silnikami diesla tuż przed północną obrano kurs na bazę w Kirkenes. Jedenastego sierpnia o 18:00 w kwadracie AC 8912 po stronie bakburty dostrzeżono przebywający w pobliżu tajemniczy okręt podwodny. Zaalarmowany tym meldunkiem dowódca nakazał przygotować do strzału dwie dziobowe wyrzutnie torpedowe oraz zanurzyć okręt na peryskopową. Ze względu jednak na podejrzenie, że zauważona jednostka może być bratnim U 566 Eberhard Hoffmann odstąpił od przeprowadzenia ataku. Następnego dnia o 10:02 U 451 wpłynął do bazy w Kirkenes, cumując przy burcie statku Herkules. W trakcie trwającego prawie dwa tygodnie patrolu (13 dni) przepłynięto 2.382 mile morskie na i 91 mil morskich pod powierzchnią.
Podczas krótkiego pobytu w Kirkenes U 451 cumował m.in. przy burcie statku Christian Sinding, którego specjaliści pomagali jego mechanikom w naprawie szwankujących obu diesli.
Patrol 2 (19.08.1941 – 12.09.1941)
19.08. U 451 pod dowództwem Eberharda Hoffmanna, w eskorcie kutrów trałowych o godzinie 17:55 opuścił Kirkenes, by ramach drugiego patrolu zwalczać nieprzyjacielską żeglugę na Morzu Barentsa i Oceanie Arktycznym. Dwa dni później 21 sierpnia o 05:45 (kwadrat marynarki AC 8856) w związku dostrzeżeniem przez wachtowych zbliżającego się nieprzyjacielskiego niszczyciela wykonano alarmowe zanurzenie. Wkrótce potem nieprzyjacielska jednostka kilkakrotnie przepłynęła nad U 451 nie zrzucając jednak żadnych bomb głębinowych. O 14:20 po odpłynięciu przeciwnika okręt Hoffmanna ponownie pojawił się na powierzchni, kontynuując dalej poszukiwania nieprzyjaciela. Dwudziestego szóstego sierpnia o 05:00 (kwadrat marynarki AC 9598) na polecenie dowódcy zanurzono okręt a wkrótce potem hydroakustyk zameldował o uzyskaniu kontaktu z dwoma jednostkami nawodnymi, którymi po przeprowadzonej przez peryskop obserwacji okazały się być idący w eskorcie niszczyciela oceniany na ca. 4.000 ton frachtowiec. Ze względu jednak na brak szans na wykonanie skutecznego ataku odstąpiono od pogoni za celem a wkrótce potem na U 451 zarejestrowano dochodzący z kierunku gdzie on się znajdował odgłos detonacji torpedy oraz następujące po niej detonacje bomb głębinowych. Odgłosy te pochodziły od skutecznego ataku jaki wykonał przebywający w pobliżu U 571, który storpedował i zatopił radziecki frachtowiec Marija Uljanova oraz od nieskutecznego kontrataku wykonanego przez okręt eskorty. Po mającym miejsce o 14:30 wynurzeniu obrano kurs 0˚. Tego samego dnia odebrano też depeszę o następującej treści:
„Operować przeciwko uszkodzonemu statkowi w 8915. Statek jest holowany przez niszczyciel. Cztery niszczyciele zapewniają eskortę. Przebywają one 20 mil od wybrzeża.”.
Następnego dnia o 06:04 dotarto na podaną w depeszy pozycję, napotykając tam jedynie zakotwiczoną boję z powiewającą czerwono – białą flagą. O 19:20 poszukujący wciąż uszkodzonej jednostki U 451 zmuszony został do wykonania alarmowego zanurzenia przez nadlatujący samolot, który w ślad za nim zrzucił jedną, na szczęście niecelną bombę głębinową. Dwudziestego ósmego sierpnia na przebywającym aktualnie w kwadracie AC 9477 okręcie Hoffmanna o godzinie 04:00 doszło do awarii bakburtowego silnika diesla, do którego próby naprawy wkrótce potem przystąpiono. Dwa dni później 30 sierpnia przebywający aktualnie w kwadracie AC 8833 U 451 o 20:00 rozpoczął marsz w stronę wyspy Kildin. Według zapisanych w tym dniu w KTB okrętu przez dowódcę obserwacji
„nakazany obszar operacyjny, przypadający na kwadrat AW (Morze Białe) jest przy panującej obecnie sytuacji tj. przy licznych patrolach lotniczych i morskich oraz istniejących zaporach minowych o wiele za mały dla U-boota”.
Trzeciego września o 14:00 (kwadrat marynarki AC 8597) z pomostu idącego na powierzchni okrętu, po stronie sterburty dostrzeżono dwa zbliżające się ślady pęcherzy powietrza, z których jeden przeszedł przed jego dziobem a drugi za rufą. Sześć dni później 9 września po dostrzeżeniu po stronie sterburty sylwetki okrętu podwodnego o 04:47 (kwadrat marynarki AC 5858) wykonano zanurzenie na peryskopową, zamierzając następnie zaatakować cel dwiema torpedami. Zamiar ten jednak został udaremniony przez skrycie się pod wodę niedoszłej ofiary, która wkrótce potem poczęła oddalać się z tego miejsca. Jedenastego września o 02:55 w kwadracie AC 8535 doszło do podobnej sytuacji co dwa dni wcześniej, która także miała taki sam finał – dostrzeżony okręt podwodny zmienił kurs uniemożliwiając przeprowadzenie ataku. Tego samego dnia o 21:27 (kwadrat marynarki AC 8565) w związku z defektem odbiornika KW oraz szwankującymi, wymagającymi pilnego przeglądu silnikami diesla Eberhard Hoffmann podjął decyzję o powrocie do bazy. Następnego dnia w punkcie F o godzinie 07:00 U 451 spotkał się z dwoma dozorowcami, w towarzystwie których skierował się w stronę Kirkenes (po drodze do mini konwoju dołączył też U 132), gdzie przybył o 11:45 cumując przy burcie statku America. W trakcie trwającego ponad trzy tygodnie patrolu (24 dni) przepłynięto ca. 3.000 mil morskich na i 560 mil morskich pod powierzchnią.
16.09.1941 U 451 pod dowództwem Eberharda Hoffmanna wraz U 132 o godzinie 08:00 opuścił Kirkenes, kierując się zgodnie z otrzymanym poleceniem na generalny przegląd do bazy w Kiel. Następnego dnia o 11:14 (kwadrat marynarki AC 4894) w związku z dostrzeżeniem nadlatującego samolotu wykonano alarmowe zanurzenie, pozostając pod następnie wodą do 12:20. Półtorej godziny później o 13:30 w kwadracie AB 9766 wyminięto dwa dostrzeżone przez wachtowych ślady zbliżających się do okrętu pęcherzyków powietrza. Dwudziestego pierwszego września o 15:50, w celu uzupełnienia zapasów zawinięto do Bergen, które opuszczono następnego dnia o 21:48 w eskorcie dwóch jednostek z.o.p., kierując się w stronę Kopervik. Dwudziestego trzeciego września w związku gęstą mgłą utrudniającą nawigację o 07:08 zawinięto do Kopervik, które po poprawie widoczności opuszczono o 10:15. O 16:45 zawinięto na nocleg do bazy w Egersund. Następnego dnia o godzinie 06:00 w towarzystwie eskorty U 451 wyruszył w dalszą drogę. Prawie osiem godzin później o 13:50 w kwadracie AN 3615 doszło do wymiany składu eskorty na dwa dozorowce. Dwudziestego piątego września w związku z gęstą mgłą utrudniającą nawigację o 15:50 (kwadrat marynarki AO 7195) stanięto na kotwicy w pobliżu zapewniającego osłonę przerywacza zagród minowych. Następnego dnia po poprawie widoczności o 07:50 U 451 wyruszył w dalszą drogę do bazy w Kiel, gdzie przybył jeszcze tego samego dnia, cumując o 18:40 przy burcie okrętu bazy Ubena.
Patrol 3 (25.11.1941 – 12.12.1941)
25.11. U 451 pod dowództwem Eberharda Hoffmanna o godzinie 06:00 opuścił Kiel, by zgodnie z otrzymanym rozkazem w ramach transferu do 3 Flotylli U-bootów z bazą w La Pallice przeprowadzić ofensywny patrol na wodach Północnego Atlantyku. O 12:30 po osiągnięciu ruty 15, w związku z gęstą mgłą oraz koniecznością oczekiwania na przybycie eskorty stanięto na kotwicy. O 17:15 na miejsce spotkania przybyły oczekiwane jednostki, które w związku z nadal utrzymującą się gęstą mgłą także musiały stanąć na kotwicy. Dwa dni później27 listopada, po poprawie widoczności o 13:05 wyruszono w drogę. Prawie pięć godzin później o 17:57 (kwadrat marynarki AO 7466), po osiągnięciu kotwicowiska A, w związku z ponownym pojawieniem się mgły po raz drugi musiano stanąć na kotwicy, gdzie przebywano do godziny 08:25 dnia następnego, po czym wyruszono w dalszą drogę. Dwudziestego dziewiątego listopada o 08:30 (kwadrat marynarki AN 3615) pieczę nad U 451 objęły dwa dozorowce, w towarzystwie których obrał on następnie kurs na Lindenes. Niecałe dziesięć godzin później o 18:23, po osiągnięciu kwadratu AN 3164 pożegnano się z eskortą, po czym rozpoczęto marsz kursem 310˚ z prędkością 13 węzłów. Pierwszego grudnia o 16:22 w kwadracie AF 7753 idący na powierzchni okręt Hoffmanna został zmuszony do wykonania alarmowego zanurzenia przez nadlatujący samolot oraz pobytu pod wodą do 18:40. Sześć dni później 7 grudnia o 08:00 (kwadrat marynarki AL 6530) U 451 nawiązał kontakt z samotnym statkiem, w kierunku którego niezwłocznie się skierował. W przeprowadzonym wkrótce potem ataku, w kierunku nieprzyjacielskiej jednostki z wyrzutni nr V odpalono torpedę, która jednak chybiła celu. Pomimo tego niepowodzenia Eberhard Hoffmann kontynuował pościg za niedoszłą ofiarą, który ostatecznie zakończył o 10:35, po uznaniu, że nie ma on żadnych szans na jej dogonienie i wyjście na dogodną do ataku pozycję. Dziewiątego grudnia na pokładzie U 451 odebrano pochodzącą z BdU depeszę o następującej treści:
„Hoffmann jak najszybciej iść do Lorient w celu uzupełnienia zapasów.”.
Dwunastego grudnia po przybyciu do punktu Lucie 2 o 12:00 nastąpiło spotkanie z przerywaczem zagród minowych oraz dwoma dozorowcami, w eskorcie których o 13:30 osiągnięto Lorient, kończąc trwający prawie trzy tygodnie patrol (18 dni). W trakcie jego trwania U 451 przepłynął 2.588 mil morskich na i 95 mil morskich pod powierzchnią.
Patrol 4 (15.12.1941 – 21.12.1941)
15.12. U 451 pod dowództwem Eberharda Hoffmanna opuścił Lorient z poleceniem skierowania się do kwadratu CG 84. Następnego dnia w dowództwie odebrano pochodzący z przebywającego aktualnie w kwadracie BF 81 okrętu Hoffmanna meldunek o pomyślnym przebyciu Biskajów. Dwa dni później 18 grudnia na pokładzie U 451 odebrano pochodzącą z BdU depeszę z rozkazami o następującej treści:
„Hoffmann z jak największą prędkością marszową kierować się do kwadratu CO.”.
Dwudziestego pierwszego grudnia forsujący na powierzchni Cieśninę Gibraltarską U 451, o godzinie 03:18, na wysokości Tangieru (kwadrat marynarki CG 9582) został wykryty przez radar odbywającego swój lot patrolowy, należącego do 812 Sqn FAA samolotu Swordfish, który w wykonanym następnie ataku przed jego dziób zrzucił serię trzech bomb głębinowych, z których jedna według obserwacji jego załogi miała wybuchnąć pod kadłubem okrętu podwodnego. Wkrótce potem jednostka Hoffmanna zniknęła pod powierzchnią w śladzie piany. Dwadzieścia minut później na miejsce ataku przybyła zaalarmowana meldunkiem samolotu, także odbywająca patrol brytyjska korweta HMS Myosotis, która odnalazła jedynego żywego członka załogi U 451 – I WO Oblt.z.S Waltera Köhlera, którego następnie podniosła z wody i dostarczyła do bazy w Gibraltarze. Co ciekawe zatopienie U 451 było pierwszym w historii zatopieniem okrętu podwodnego w nocy przez samolot.
* * *
|
Członkowie załogi U 451 wzięci do niewoli w dniu 21.12.1941 (w kolejności alfabetycznej): |
||
|
Nazwisko, Imię |
Ranga |
Urodzony |
|
Köhler, Walter |
OLt.z.S. |
--- Lübeck |
* * *
|
Członkowie załogi U 451 polegli w dniu 21.12.1941 (w kolejności alfabetycznej): |
||
|
Nazwisko, Imię |
Ranga |
Urodzony |
|
Adamski, Gerhard |
MechGfr. |
11.12.1920 |
|
Bartel, Artur |
OBtsMt. |
02.03.1917 |
|
Berude, Ulrich |
MechGfr. |
11.09.1919 |
|
Bornowski, Erich-Karl-Egon |
MtrGfr. |
10.06.1922 |
|
Bövers, Heinrich |
OMasch. |
18.09.1913 |
|
Brandt, Heinz-Friedrich |
MaschMt. |
01.09.1917 |
|
Dobberstein, Erwin |
MtrGfr. |
06.03.1921 |
|
Dose, Wilhelm |
MtrGfr. |
16.12.1922 |
|
Eilts, Georg |
MtrGfr. |
17.08.1922 |
|
Fasshauer, Hans |
MaschMt. |
01.03.1916 |
|
Gehrmann, Heinrich |
MaschMt. |
20.01.1917 |
|
Gerner, August |
MaschMt. |
27.05.1918 |
|
Gersdolf, Alfred |
MtrOGfr |
08.04.1920 |
|
Hanstein, Heinrich-Johann |
MtrGfr. |
31.12.1922 |
|
Heldt, Bruno-Gustav |
MaschOGfr. |
08.02.1919 |
|
Hoffmann, Eberhard |
KKapt.01.12.41. |
24.10.1912 Kletzko Gnesen |
|
Höppner, Gerhard |
FkMt. |
15.02.1920 |
|
Huck, Herbert |
FkOGfr. |
17.02.1921 |
|
Humpert, Johannes |
MtrOGfr. |
27.05.1917 |
|
Janz, Reinhard |
MaschOGfr. |
16.02.1922 |
|
Kaak, Adolf |
OStrm. |
17.12.1914 |
|
König, Walter |
MaschOGfr. |
17.06.1922 |
|
Kuhndörfer, Josef |
MaschGfr. |
10.06.1921 |
|
Kurztusch, Willi-Karl |
MaschOGfr. |
02.10.1921 |
|
Leisten, Wilhelm |
MaschOGfr. |
31.12.1920 |
|
Michel, Werner |
MaschOGfr. |
10.08.1920 |
|
Ocker, Konrad |
MechMt. |
17.09.1917 |
|
Pannhofer, Johann |
MaschOGfr. |
25.09.1919 |
|
Rassmann, Georg |
BtsMt. |
04.03.1918 |
|
Riedel, Willi |
OMasch. |
28.11.1909 |
|
Rittersen, Karl |
FkOGfr. |
21.10.1918 |
|
Rocker, Karl |
Lt.z.S. |
02.12.1919 |
|
Schädlich, Helmut |
MtrGfr. |
11.10.1921 |
|
Scheer, Reinhold |
MaschGfr. |
09.03.1922 |
|
Scheloske, Gerhard |
MtrGfr. |
23.06.1922 |
|
Schmahl, Wilhelm |
MaschOGfr. |
10.07.1920 |
|
Seifert, Günter |
MaschGfr. |
02.10.1921 |
|
Sieh, Johann-Heinrich |
OLt.ing. |
03.04.1917 |
|
Staubermann, Bernhard |
MaschMt. |
14.08.1919 |
|
Thiele, Alfred |
MtrGfr. |
20.04.1923 |
|
Ullrich, Ernst |
FkMt. |
05.03.1919 |
|
Vogelsang, Walter |
OFähnr.z.S. |
03.07.1919 |
|
Wamers, Otto |
OLt.ing |
29.07.1921 Waltringen Soest |
|
Weindel, Manfred |
MaschMt. |
27.10.1919 Augsburg |
|
Wendorff, Wilhelm |
OFähnr.z.S. |
18.10.1920 |
* * *
|
Bibliografia: |
|
Blair Clay - Hitlera Wojna U-bootów tom I i II |
|
Busch Rainer/Röll Hans-Joachim: Der U-Boot-Krieg: Die U-boot-Kommandanten tom 1 |
|
Busch Rainer/Röll Hans-Joachim: Der U-Boot-Krieg: Der U-Boot-Bau auf Deutschen Werften von 1935 bis 1945 tom 2 |
|
Busch Rainer/Röll Hans-Joachim: Der U-Boot-Krieg: Deutsche U-Boot-Erfolge von September 1939 bis Mai 1945 tom 3 |
|
Busch Rainer/Röll Hans-Joachim: Der U-Boot-Krieg: Deutsche U-Boot-Verluste von September 1939 bis Mai 1945 tom 4 |
|
Busch Rainer/Röll Hans-Joachim: Der U-Boot-Krieg: Die Ritterkreuzträger der U-Boot-Waffe von 1939 bis Mai 1945 tom 5 |
|
Ritschel Herbert - Kurzfassung Kriegstagebücher Deutscher U-boote 1939 - 1945 |
|
Rohwer Jürgen: Axis Submarine Successes 1939 - 1945 |
|
Trojca Waldemar - U-bootwaffe 1939-1945 cz. 1, 2, 3 |
|
Urbanke Axel - Die Versorger der "Grauen Wolfe" |
|
Wynn Kenneth U-Boot-Operationen im Zweiten Weltkrieg Einsatzgeschichte U1-U510 tom 1 |
* * *
Poniżej: godła U 451 (źródło: internet)
.jpg)
